GeoŚląsk :: Solanki, wody lecznicze i termalne

Województwo śląskie zgodnie z klasyfikacją wód leczniczych i termalnych Polski wg Dowgiałły i Paczyńskiego (2002) leży w zasięgu: regionu szczecińsko-miechowskiego (BIII), regionu monokliny przedsudeckiej (BIV) i regionu górnośląskiego (BV) - prowincji platformy paleozoicznej (B) oraz w subregionie zachodnim (rejon kędzierzyński (DI1a) i rejon oświęcimski (DI1b)) regionu DI zapadliska przedkarpackiego i regionie zewnętrznokarpackim DII  - prowincji karpackiej (D).
   
Wody  o właściwościach leczniczych w granicach województwa śląskiego występują w utworach neogenu i paleozoiku, lokalnie również w utworach triasu. W utworach neogenu możliwe są ujęcia swoistych wód jodowo-bromowych oraz wód siarczkowych. Występowanie wód siarczkowych wiąże się z serią osadów neogenu. Na początku XX wieku wody te ujmowano w uzdrowisku Kokoszyce-Zawodzie koło Rybnika. Perspektywy ujęcia solanek jodowo-bromowych występują w zasięgu zapadliska przedkarpackiego. Są one związane z utworami miocenu, warstwami dębowieckimi oraz poziomami dolnego badenu, a maksymalne stężenia jodu występują w rejonie Zabłocia i Dębowca (powiat cieszyński). W utworach wapienia muszlowego (trias środkowy) stwierdzono występowanie słabo zmineralizowanych wód fluorkowych w okolicach Lublińca. W utworach karbonu produktywnego (karbonu górnego) występują silnie zmineralizowane wody swoiste jodowo-bromkowe, charakteryzujące się podwyższoną promieniotwórczością. Te same wody zaobserwowano także w utworach serii węglanowej dolnego karbonu, dewonu górnego i środkowego oraz utworach dewonu dolnego i kambru (Różkowski, 2008).
 

Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 14.02.2006 r. w sprawie złóż wód podziemnych zaliczonych do solanek, wód leczniczych i termalnych oraz złóż innych kopalin leczniczych, a także zaliczenia kopalin pospolitych z określonych złóż lub jednostek geologicznych do kopalin podstawowych (Dz. U. Nr 32, poz. 220, ze zm.) wskazuje, że w granicach województwa śląskiego do wód leczniczych (Lz) i wód termalnych (T) zalicza się 4 złoża (lokalizacja złoż):

Według Bilansu zasobów kopalin ... (Wołkowicz i in., 2009) eksploatowane są pierwsze trzy złoża. Złoże Dębowiec ujmuje wody z utworów neogenu, Uzdrowisko Goczałkowice-Zdrój wody wysokozmineralizowane, bromkowe, jodkowe, borowe i żelaziste z utworów karbonu, a Uzdrowisko Ustroń wody wysokozmineralizowane, bromkowe, jodkowe, borowe, radoczynne, żelaziste i termalne z utworów dewonu.
 

W Zabłociu, na bazie neogeńskich solanek,  do 1994 roku produkowana była zabłocka sól jodowana, której produkcja została wznowiona w 2007 roku. Do 1982 r. działalność lecznicza prowadzona była również w Jastrzębiu Zdroju (http://tmzj.org/?m=artykuly). Zasoby eksploatacyjne wód leczniczych udokumentowano także w Drogomyślu (gmina Strumień) i w Jaworzu Dolnym (gmina Jaworze), ale dotychczas nie zostały zagospodarowane (Gabzdyl i Gorol, 2008; Różkowski, 2008).

Informacje o  studniach, źródłach, szybach, otworach badawczych, w których ujęto i zbadano podziemne wody mineralne lub swoiste, które w drodze rozporządzenia Rady Ministrów zostały lub w przyszłości mogą zostać zaliczone do kopalin – solanek, wód leczniczych lub termalnych gromadzone są przez  Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy w Banku Wód Mineralnych.

W Soli (gm. Rajcza) znajdują się dwa naturalne wypływy wód charakteryzujących się wysoką mineralizacją oraz znaczną zawartością baru i strontu - tzw. źródło "Słanica" (Labus i Labus, 2000). Źródła są zadaszone, przypominają studnie i są ogrodzonych drewnianym płotem. Pierwsze wzmianki o źródłach w Soli datowane są na rok 1664, jednak ze względu na wysokie koszty pozyskania zaprzestano jej produkcji w roku 1671, by ponownie ją wznowić w  1712 roku. Lata 1823-1824 przyniosły ostateczne zaniechanie warzenia soli (http://www.rajcza.com.pl/s.php?sol).

W Złatnej Hutcie (gm. Ujsoły), na lewym brzeg potok Śmierdzący, znajduje się zadaszone i obudowane źródło siarkowodorowe zwane "Śmierdząca Woda", o niewielkiej, lecz stałej wydajności. Z jego dna unoszą się bańki siarkowodoru (http://soblowka.republika.pl/zlatna.html).   

Data dodania: 20 luty 2010 | Data aktualizacji: 22 listopada 2011