Autor: Renata DULIAS*

Obszar województwa śląskiego znajduje się w obrębie trzech prowincji, pięciu podprowincji i dzięsięciu makroregionów fizycznogeograficznych (Kondracki, 2002). Do podprowincji Północne Podkarpacie należy fragment makroregionu Kotlina Ostrawska oraz prawie cały makroregion Kotlina Oświęcimska. 

512.2 Kotlina Oświęcimska Nazwą tą obejmuje się obniżenie tektoniczne po zewnętrznej stronie łuku Karpat, które wypełnione jest osadami morza mioceńskiego i oddziela Karpaty od Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. W granicach województwa wyróżnia się 3 mezoregiony Kotliny Oświęcimskiej: Równinę Pszczyńską, Dolinę Górnej Wisły i Podgórze Wilamowickie. Północną część kotliny stanowi mezoregion Równiny Pszczyńskiej (512.21). Jest to piaszczysta równina sandrowa o wysokości 230 - 260 m n.p.m. Jej powierzchnia obniża się stopniowo ku wschodowi, w którym to zresztą kierunku jest odwadniana przez Pszczynkę z Korzenicą (Korzeńcem) i Gostynię - dopływy Wisły. Podłoże Równiny Pszczyńskiej zbudowane jest z utworów karbońskich. Są one przykryte trzeciorzędowymi iłami, a na tych spoczywają osady czwartorzędowe o miąższości do 40 m. Północna część Równiny Pszczyńskiej porośnięta jest lasami sosnowymi tworzącymi tzw. Puszczę Pszczyńską - w jej wschodniej części znajduje się rezerwat faunistyczny „Żubrowisko”. Południowa część mezoregionu ma natomiast charakter rolniczy. W granicach Równiny Pszczyńskiej znajduje się miasto Pszczyna, a na pograniczu regionu z Wyżyną Śląską - duże miasto Tychy. Dolina Górnej Wisły (512.22) położona jest między Równiną Pszczyńską na północy i Pogórzem Śląskim na południu. Dno doliny o szerokości 5 – 6 km i niewielkim spadku leży na wysokości 220 - 240 m n.p.m. W rzeźbie wyróżniają się liczne starorzecza oraz piaszczyste terasy o wysokości względnej 10 - 20 m. Na Wiśle utworzono największy zbiornik zaporowy w województwie śląskim - Jezioro Goczałkowickie. Jego główną funkcją jest zaopatrzenie GOP w wodę. Większa część regionu ma charakter typowo rolniczy. Lasów jest stosunkowo niewiele, a rolnictwo bazuje na dobrych glebach brunatnych. Na niższych, silnie nawodnionych terenach w tzw. Żabim Kraju rozwinięta jest gospodarka rybna, dlatego charakterystycznym elementem krajobrazu są liczne stawy hodowlane. Największym miastem i ośrodkiem przemysłowym regionu są Czechowice-Dziedzice. Przed ujściem Wisły do Zbiornika Goczałkowickiego położone jest małe miasto Strumień.

Od południa Dolina Wisły ograniczona jest, kilkadziesiąt metrów wyżej wzniesionym, Podgórzem Wilamowickim (512.23). W granicach województwa śląskiego znajduje się jedynie jego niewielka, zachodnia część. Obszar Podgórza wznosi się na wysokość 280 - 300 m n.p.m., czyli kilkadziesiąt metrów (30 - 70) ponad dna rozcinających go dolin. Podłoże budują mioceńskie iły i piaski, na których spoczywają żwiry karpackie i osady z okresu najstarszego zlodowacenia (Sanu). Na powierzchni występuje pokrywa lessów i utworów lessopodobnych wiązanych z ostatnim zlodowaceniem, na których rozwinęły się urodzajne gleby. Podgórze Wilamowickie jest więc obszarem typowo rolniczym.

^* Renata DULIAS jest pracownikiem Katedry Geografii Fizycznej Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego.

• DULIAS R., HIBSZER A., 2004: Województwo śląskie: przyroda, gospodarka, dziedzictwo kulturowe. Wydawnictwo Kubajak.
• KONDRACKI J., 2002: Geografia regionalna Polski. PWN Warszawa.
• PERSKI Z., 2002: Jak powstały Beskidy. Przyroda Górnego Śląska, nr 30: 3-4.
• pl.wikipedia.org >> Regionalizacja fizycznogeograficzna Polski
• www.geosilesia.pl >> Jednostki morfologiczne Zachodnich Karpat Zewnetrznych
• www.iop.krakow.pl >> Podział regionalny Karpat Polskich wg Warszyńskiej (1995)

Zestawił: Ryszard CHYBIORZ | Data dodania: 8 sierpnia 2010 |Data aktualizacji: