GeoSilesia :: Makroregion Wyżyna Krakowsko-Częstochowska

Autor: Renata DULIAS*

Obszar województwa śląskiego znajduje się w obrębie trzech prowincji, pięciu podprowincji i dzięsięciu makroregionów fizycznogeograficznych (Kondracki, 2002). Makroregion Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (341.3) jest częścią podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska, która należy do prowincji Wyżyny Polskie. 

Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (341.3), nazywana również Jurą Krakowską i Jurą Polską, tworzy pas długości ok. 80 km, pomiędzy Krakowem a Częstochową. Wyżyna Krakowsko-Częstochowska dzieli się na następujące makroregiony: Wyżynę Częstochowską, Wyżynę Olkuską, Rów Krzeszowicki i Grzbiet Tenczyński. Do województwa śląskiego należy prawie cała Wyżyna Częstochowska i niewielki fragment Rowu Krzeszowickiego.   Makroregion Wyżyna Częstochowska (341.31) jest wyraźnym garbem ciągnącym się z południowego – wschodu na północny – zachód, aż po Mirowski Przełom Warty. W podziale geomorfologicznym stanowi część Progu Górnojurajskiego. Wysokie na 70 – 100 m czoło kuesty górnojurajskiej rozczłonkowane jest licznymi dolinami i ma zatokowy przebieg. Na przedpolu progu znajdują się góry świadki – m.in. w Niegownicach i Rokitnie Szlacheckim. Najwyższy punkt wysokościowy - Góra Aleksandra Janowskiego (515,6 m n.p.m.) - znajduje się jej w Ogrodzieńcu – Podzamczu.   Charakterystycznym elementem krajobrazu Wyżyny Częstochowskiej są liczne, ułożone w pasma, skaliste wzgórza. Najdłuższym jest położone w poprzek Wyżyny Pasmo Smoleńsko - Niegowonickie. Malownicze, najróżniejszych kształtów skałki ostańcowe zbudowane są z odpornych wapieni skalistych, natomiast suche obniżenia między wzgórzami wypełnione są piaskami, na których rozwinęły się ubogie gleby bielicowe, porośnięte lasami sosnowymi. Na podłożu wapiennym wykształciły się rędziny, na których, o ile nie są wykorzystywane rolniczo, rosną lasy bukowe. W mezoregionie występuje wiele jaskiń krasowych, w tym Jaskinia Głęboka, która jako jedyna w woj. śląskim otwarta jest dla ruchu turystycznego. Ze względu na krasowy charakter podłoża jest tu mało rzek, a liczne suche doliny (tzw. wodące) prowadzą wody jedynie okresowo, po ulewnych deszczach i w czasie roztopów (Smoleń - Po Dolinie Wodącej). W Kromołowie i Bzowie, u podnóża kuesty górnojurajskiej, występują obfite źródła krasowe, z których biorą początek Warta i Czarna Przemsza. Ze źródeł krasowych w Złotym Potoku bierze początek Wiercica, w Siamoszycach – Krztynia, a w Zdowie - Białka Zdowska. Wschodnią część Wyżyny Częstochowskiej, jak i sąsiadujący z nią od tej strony kredowy Próg Lelowski rozcina dolina Pilicy. Obszar ten pokryty jest lessem. Wyżyna Częstochowska jest krainą rolniczą. Są tu tylko dwa stosunkowo małe miasta - Ogrodzieniec i Pilica. Galeria zdjęć  » Wyżyna Krakowsko-Częstochowska

• DULIAS R., HIBSZER A., 2004: Województwo śląskie: przyroda, gospodarka, dziedzictwo kulturowe. Wydawnictwo Kubajak.
• KONDRACKI J., 2002: Geografia regionalna Polski. PWN Warszawa.
• Regionalizacja fizycznogeograficzna Polski pl.wikipedia.org

^* Renata DULIAS jest pracownikiem Katedry Geografii Fizycznej Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego.
  Zestawił: Ryszard Chybiorz | Data aktualizacji: 6 listopada 2010